Wat is drijfzand?
Soms lees je in het nieuws dat er iemand uit gered is, of je ziet in een spannende film dat er iemand helemaal in verdwijnt: drijfzand. Maar wat is drijfzand eigenlijk? En kun je er echt in verdrinken?
Wat is drijfzand?
Als we het over drijfzand hebben, dan hebben we het meestal over nat drijfzand: een soort modderige substantie waarin je kunt wegzakken. Dit drijfzand is een mengsel van zand (of een ander korrelig materiaal) en water. Eigenlijk kan elk zand drijfzand worden. Het ontstaat doordat een waterstroom vanaf de onderkant het zand omwoelt, waardoor de zandkorrels niet meer op elkaar gestapeld zijn, maar allemaal door een beetje water van elkaar gescheiden worden. Dit kan veroorzaakt worden door een ondergrondse waterstroom of door trillingen zoals die van een aardbeving. Aan de oppervlakte lijkt het drijfzand een vaste ondergrond te vormen, maar als je er bijvoorbeeld op stapt, blijkt dat het geen gewicht kan houden en dat je erin zakt.
Kun je verdrinken in drijfzand?
Maar kan drijfzand nu echt iemand opslokken? Kun je verdrinken in drijfzand? Het antwoord zal je misschien verbazen: verdrinken in drijfzand kan eigenlijk alleen als je er met je hoofd voorover in zou vallen, en het je vervolgens niet zou lukken om je gezicht boven het drijfzand uit te tillen. Je wordt er niet door naar beneden gezogen, omdat in drijfzand de Wet van Archimedes geldt: De opwaartse kracht die een lichaam in een vloeistof ondervindt is even groot als het gewicht van de verplaatste vloeistof. Aangezien de dichtheid van drijfzand groter is dan de dichtheid van het menselijk lichaam, kan iemand in drijfzand blijven drijven. En omdat de dichtheid van drijfzand groter is dan die van water, kun je zelfs gemakkelijker in drijfzand blijven drijven dan in water. Uiteraard hangt dit ook af van de zand-waterverhouding van het drijfzand, want die is niet altijd hetzelfde.
Help!
Het allerbelangrijkste als je in drijfzand terechtkomt, is dat je probeert om niet in paniek te raken; dus niet met je armen en benen gaan slaan en schoppen, want dan verstoor je de drijfzandstructuur en zak je juist sneller in het drijfzand weg. Je moet proberen om jezelf met langzame bewegingen naar de oppervlakte te werken, en dan achterover te gaan liggen met gespreide benen en armen. Op die manier wordt je oppervlakte zo groot mogelijk en zul je blijven drijven door de grotere dichtheid van het drijfzand. Het blijft altijd heel lastig om uit het drijfzand te komen, zeker zonder hulp, dus drijfzand blijft wel degelijk gevaarlijk!
Droog drijfzand
Wie de film Lawrence of Arabia gezien heeft, zal zich waarschijnlijk de scene herinneren waarin iemand midden in de woestijn verzwolgen wordt door het zand. Je zult je toen misschien afgevraagd hebben of iets dergelijks wel echt zou kunnen gebeuren. Ook het antwoord op deze vraag zal je wellicht verbazen: ja. Hier is namelijk sprake van een natuurverschijnsel dat wel vaker in de woestijn voorkomt: droog drijfzand. Droog drijfzand is een mengsel van zand en lucht; de zandkorreltjes nemen slechts veertig procent van het volume in. Door de kleine dichtheid van droog drijfzand kan het bijna geen gewicht dragen, en in droog drijfzand is er bovendien geen sprake van opwaartse kracht zoals in nat drijfzand het geval is. Het is dus veel gevaarlijker dan nat drijfzand: als je erin terechtkomt, dan zul je alleen afgeremd worden door de wrijvingskracht en kun je wel meters diep de grond in zakken.
